بیست و چهارمین شماره فصلنامه

Picture10


مقاله شماره اول

موضوع مقاله: تفاخرهای تعلیمی مسعود سعد

نویسندگان: دکتر عطامحمد رادمنش- الهه شعبانی

چکیده:

آفرینش ادبی اصلی­ترین امتیاز یک شاعر است. از آنجا که شاعر برای شعر که تحفة جان اوست، ارزش بسیار قایل است، هنرمندانه آن را به غنای ظاهر و باطن می­آراید و با شیفتگی شگرفی، توانایی­های تحسین برانگیزش را در عالم شاعری بر می­شمرد تا یکّه­سوار میدان سخنوری باشد و از سوی دیگر به صورت غیر مستقیم، خصلت های مثبت انسانی را عرضه نماید.

مسعود­ سعد سلمان، شاعر درباری غزنویان است؛ او بیش از دیگر شاعران روزگارش، خود را به هنر سخنوری ستوده و به ارجمندی موهبت سخنش صحه گذاشته است تا آن جا که گویی آموزگاری مفاهیم تعلیمی  را بدو سپرده­اند. در این جستار سعی بر آن است به مزیت­هایی که وی سخن خود را به واسطة آنها برتر دانسته و با آن ها قصد ترغیب خوانندگان را به سوی فضایل داشته، به ترتیبِ بسامد موضوعی پرداخته شود تا دریچه تازه ای از هنر این شاعر بر ذهن خوانندگان گشوده گردد.

 واژه‌های کلیدیهنر سخنوری، مسعود سعد، تفاخرهای تعلیمی

دانلود فایل


مقاله شماره دوم

موضوع مقاله: قصیده مرآت الصفای خاقانی از دیدگاه ادبیات تعلیمی

نویسندگان: دکتر احمدرضا یلمه‌ها- مسلم رجبی

چکیده:

یکی از بزرگ‌ترین قصیده سرایان قرن ششم هجری که همگان به عظمت مقامش در شاعری و بلندی مرتبه اش در سخنوری مقرّ و معترفند، خاقانی شروانی است. وی به خوبی توانست در پرتو نبوغ و همّت خود و نیز در سایه تعالیم ارزنده قرآن و حدیث، در علوم ادب و لغت و دیگر علوم و فنون به درجة کمال برسد و در شعر داراى نیرویى خلّاقه گردد. قصیده سرایی در عصر وی به سبب قریحه سرشار و اندیشه مضمون پرور او بود که به درجه ممتازی از پختگی و کمال در ادب فارسی رسید. اگر به دیوان ارزشمند این شاعر سترگ نظری بیفکنیم،خواهیم دید که اشعار وی به سبب گستردگی مضامین و تنوّع مفاهیم، از قابلیت های پژوهشی خوبی برخوردار است. در حقیقت قصاید خاقانی شروانی از لحاظ داشتن مفاهیم حکمی و پندگونه در خور توجّه است. به ویژه قصیده شینیه مرآت الصفای او که از اقبال ویژه ای برخوردار است، سرشار است از آموزه های حکمی و تعلیمی که در آیینه آن می توان مضمون پردازی اخلاقی و اندیشه ورزی حکمی و پندگونه خاقانی را به وضوح دید. این پژوهش با هدف تبیین تعالیم حکمی و تربیتی و آموزه های اخلاقی و با روش تحلیلی-توصیفی در قصیده مرآت الصفای خاقانی صورت گرفته است.

 واژه‌های کلیدیخاقانی،قصیده مرآت الصفا، ادبیات تعلیمی،قناعت،دنیاگریزی

 


مقاله شماره سوم

موضوع مقاله: مقایسه درون مایه اخلاقی حکایات کلیله و دمنه و داستان‌های‌ هانس کریستین اندرسن

نویسندگان: دکتر علی دهقان- معصومه سامانی

چکیده:

کلیله و دمنه نصرالله منشی با وجود تحولات بسیاری که در طول تاریخ آفریده شدنش پذیرفته، یکی از آثار ماندگار در حوزه ادبیات تعلیمی در تاریخ ادبیات ایران و جهان است. داستان های هانس کریستین اندرسن نیز از آثار ماندگار اخلاقی و تعلیمی در ادبیات جهان محسوب می شود. پیام های اخلاقی و فرازهای ارزشمند، یکپارچگی داستان‌ها، تمثیل و توصیف و نثر زیبا، دلیل ماندگاری کلیله و دمنه محسوب می‌شود. دلایل ماندگاری داستان های اندرسن نیز پیام های اخلاقی، استفاده از تمثیل و نثر توصیفی زیبا است. با بررسی همه این عوامل در هر دو دسته آثار، مهمترین عامل، درون مایه و پیام اخلاقی داستان ها و بیان پیام به صورت یک داستان تمثیلی است. در این پژوهش، خلاصه چهار حکایت از کلیله و دمنه و چهار داستان از اندرسن بیان شده، پس از آن درون مایه و پیام اخلاقی هر داستان به صورت جداگانه بررسی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پیام اخلاقی حکایات کلیله و دمنه مبتنی بر محافظه کاری و حفظ منافع فردی و عمل گرایی قهرمان است که در هدایت فرد برای رسیدن به اهداف و امیال شخصی، بسیار مفید و کارساز است اما داستان های اندرسن حاوی پیام های اخلاقی اجتماعی بر اساس ایمان به خدا، پیروزی خیر بر شر و ایثار و گذشت است.

واژه‌های کلیدیکلیله و دمنه، هانس کریستین اندرسن، درون مایه، پیام اخلاقی.

 

دانلود فایل


مقاله شماره چهارم

موضوع مقاله: بررسی پیکربندی بافتی گلستان

نویسندگان:دکتر محمدعلی گذشتی-لیلا الهیان

 چکیده:

بافت زمینه‏ای است که متن در آن آفریده و فهمیده می‏شود. این زمینه محیط، زمان و مکان (بافت موقعیت) یا واژه‏ها و عبارات اطراف هر واژه (بافت زبانی) را در بر می‏گیرد. دربارة بافت موقعیت، مسأله این است که  در متون کهن به ویژه متون ادبی که دریافت بی‌واسطة بافت موقعیت ممکن نیست، چگونه می‏توان بخش‌هایی از آن را بازسازی کرد. هلیدی و حسن (۱۹۸۵) بر این باورند که سه سازه در ساخت این موقعیت یا همان عوامل برون زبانی مؤثر در خلق متن نقش دارند و می‏توان با آن‌ها، بافت موقعیت را توصیف کرد. از این منظر سه مؤلفة زمینة سخن، فحوا یا عاملان سخن و شیوة سخن به عنوان سه نقطة ورود به هر موقعیتی تلقی می‎‏شوند و از میان گزینه‏های موجود امکان گزینش سبکی را به دست می‏دهند. از ترکیب هر یک از گزینه‏ها با دیگری، ویژگی‌های منفردی در متن ایجاد می‏شود. مجموع این سه عامل پیکربندی بافتی نام دارد که نقشی اساسی در وحدت ساختاری متن دارد و استمرار در آن، متنی یکپارچه خلق می‏کند. در این پژوهش تلاش شده ابتدا بافت و سازه‏های پیکربندی بافتی تبیین شود؛ سپس با این ابزار، سازه‏های موقعیت و اجزای پیکربندی بافتی گلستان بررسی شود. بدین منظور همة عوامل قابل بررسی و نیز شگردهای سعدی و عوامل زیبایی شناختی مؤثر در القای مفهوم بیان شد و در نتیجه مشخص شد پیکربندی بافتی گلستان عامل انسجام متن و تداوم ارتباط خوانندگان در قرون متمادی با متن کتاب است.

واژه‌های کلیدیگلستان سعدی، بافت، پیکربندی بافتی.

دانلود فایل


مقاله شماره پنجم

موضوع مقاله:  آمیختگی ادبیات تعلیمی با ادبیات عرفانی در تمهیدات عین القضات همدانی

نویسندگان: دکتر  مهدی ممتحن

 چکیده:

عین القضات همدانی، عارف ایرانی قرن پنجم و ششم هجری است که قلم توانا و ذهن و اندیشه پویا و جوّال خود را برای نگاشتن آثار فلسفی- عرفانی به کار برده است. اگرچه بی پروایی و سبک فلسفی‌اش در نهایت او را به پای دار کشید اما نوشته‌های او به خصوص کتاب «تمهیدات» وی، سندی مستدل برای عرفان و ادبیات کهن ایران زمین شد. «تمهیدات» اگرچه از متون عرفانی به شمار می‌رود اما از آنجا که به بیان شرایط سلوک و آداب مرید و خصایص پیر می‌پردازد، مبانی تعلیمی بسیاری را بیان کرده است. صوفیه که به واقع هدف خلقت را محبت و عشق‌ورزی می‌دانند، محبت به انسان را زمینه‌ساز محبت خداوند به شمار می‌آورند؛ این گونه است که در تفکر صوفی، تعلیم هم با محبت گره می‌خورد و در حقیقت، آداب شناخت و خودسازی و حقیقت جویی همگی برگرفته از عشق و برای وصول به محبت است. در این مقاله جنبه‌های تعلیمی این اثر گرانقدر بررسی شده است.

 واژه‌های کلیدیادبیات تعلیمی، عین القضات همدانی، تمهیدات، نقد اجتماعی، زهد، اخلاق عرفانی.

دانلود فایل


مقاله شماره ششم

موضوع مقاله: آموزه‌های زهدی و اخلاقی در شعر قرن چهارم با تکیه بر اشعار کسایی

نویسندگان:دکتر ابوالقاسم امیراحمدی - سعید روزبهانی

چکیده:

سابقة­ ادبیات تعلیمی و پرداختن به شعر و نثر اخلاقی و حِکمی، به ایران دورة باستان و آثاری نظیر تعلیمات اخلاقی آیین زدتشت و اوستا برمی­گردد. در عهد ساسانی، اندرزنامه­هایی برای تبلیغ آموزه­های اخلاقی نگاشته ­شد. در دورة­ اسلامی هم از سوی دانشمندان و ادیبانی نظیر ابن مقفع و مؤلف دینکرد، مباحثی از تعلیمات اخلاقی بیان­­ گردیده ­است. همچنین در سروده­های شاعران قرن سوم؛ یعنی پیشگامان شعر فارسی نیز کم و بیش نشانه­های از ادب تعلیمی دیده ­می­شود. با آغاز واقعی شکل­گیری شعر فارسی (قرن چهارم)، تعلیمات اخلاقی و توجه به آموزه­های حکمی و زهدی و نصایح در شعر شاعران و گویندگان مشهور این دوره همچون رودکی، شهید بلخی، ابوشکور بلخی، فردوسی و کسایی راه­ یافت. در این میان سهم کسایی به ­عنوان نخستین شاعر شعر زهدی، از همه بیشتر است. او همواره از آموزه­ها و تجربه‌های اخلاقی و زهدی خود برای ارشاد و هدایت خلق سخن گفته است. محور اصلی تفکر همه شاعران ادبِ اخلاقی، ترک دلبستگی به دنیاست. دلبستگی که منشأ همة­ آفات و زشتی‌های اخلاقی به ­شمار می­رود. گفتنی است که در میان مباحث اخلاقی و زهدی در ادوار یاد شده به خصوص تا قرن چهارم، اخلاقیات در مرتبة اول و زهدیات در مرتبة دوم قرار دارد و این نشان از آن دارد که تا قرن چهارم هنوز نگرش زاهدانة صِرف و دنیاگریزی محض و رهبانیت, نظیر آنچه در سروده­های زاهدان صدر اسلام و ناصرخسرو می بینیم، وجود ندارد. البته این به منزلة نبود اخلاقیات اسلامی نیست. از قرن چهارم به بعد، به تدریج تعلیمات دینی و زهدی شروع­ می­شود و شاعران کم و بیش در سروده­هایشان به آموزه‌های اخلاقی با رنگ دینی اشاره ­می­کنند که نمونة واضح آن سروده­های کسایی است.

در این مقاله سعی شده تا ضمن آوردن نمونه­هایی از آثار اخلاقی هر دوره، نوع تعلیمات اخلاقی صرف و اسلامی و میزان بسامد فضایل و رذایل اخلاقی ابتدا در ادبیات دورة باستان و عهد ساسانی، سپس سه قرن اول هجری و در نهایت در شعر شاعران قرن چهارم به ­خصوص ابوشکور بلخی و کسایی بیان ­شود.

واژه­ های کلیدی:زهد، اخلاقیات، شعر قرن چهارم، کسایی.

دانلود فایل


مقاله شماره هفتم

موضوع مقاله: سیرت انسانی در صورت حیوانی (بررسی فضیلت‌ها و رذیلت‌های اخلاقی در حکایات جانور محور مثنوی)

نویسندگان:دکتر حاتم زندی

چکیده:

یکی از جلوه‌های دل انگیز و پر شور مثنوی، انعکاس خُلق و خوی انسانی است که معمولاً در قالب حکایات و تمثیلات نمادین و با نقش آفرینی موجودات و پدیده‌های غیر انسانی متجلی شده است. مولانا در این تمثیلات در پی آن است که با نگاهی نقادانه به جهان طبیعت و عالم معنا، برای تعمیق و تبیین آموزه‌های عرفانی و تعالیم آموزه‌های اخلاقی، از هر عنصر و شگردی بهره بگیرد، تا چراغی فرا راه سالکان حقیقت و جویندگان راه سعادت بیفروزد و آنان را به سر منزل مقصود هدایت کند. از جملة هنرنمایی‌های مولوی در این زمینه، بهره‌گیری اخلاقی و عرفانی از شخصیت‌ها و تمثیلات جانوری است. که در این مقاله بعد از مقدمه، به اختصار به نمونه‌هایی از فضایل و رذایل اخلاقی که در حکایت‌های جانور محور مثنوی به آن‌ها اشاره شده، پرداخته می‌شود.

واژه­ های کلیدیجانوران، خلق و خوی انسانی، مثنوی مولوی، فضیلت‌ها و رذیلت‌ها.

دانلود فایل

ارسال شده در تاریخ توسط مدیر

ارسال دیدگاه

پاسخ دهید

Copyright © 2012 parsadab.ir All right reserved.
Powered by absdesigner