مقالات بیستمین شماره فصلنامه

Picture10


مقاله شماره اول

موضوع مقاله:خودستایی­های آموزنده در اشعار ناصرخسرو قبادیانی

نویسندگان: دکتر عطا محمد رادمنش- الهه شعبانی

چکیده:

خودستایی از مضامین پر اهمیت شعر فارسی است که در آثار شاعرانی که در ادوار گوناگون حیات ادبی ایران می­زیسته­اند جلوه­گر شده است. این شاعران با ذهنیت های منحصر به فرد و تحت تأثیر محیط به مضمون­آفرینی های بدیع در زمینة خودستایی دست یازیده­اند و از این مهم در جهت دستیابی به اهداف خود سود جسته­اند.

خودستایی ممکن است ارزش تعلیمی داشته باشد، بدین صورت که شاعر خود را الگوی هر خصیصه اخلاقی نشان دهد تا از این طریق به جلوه دادن ارزش­های والایی که می­خواسته است به ضمیر خواننده القا کند بپردازد و با تشویق و تحریض مخاطب به این صفات، حرکت به سمت زندگی متعالی را برای او ممکن سازد.

ناصرخسرو قبادیانی، شاعر قرن پنجم، در زمینة سرودن خودستایی­های آموزنده در شعر فارسی جایگاه ویژه­ای دارد. او خود را به سبب هنر سخنوری، فضل و همت والا می­ستاید و از دیگران برتر می­داند.

در این جستار، کوشش می‌شود به بررسی ماهیت خودستایی و انگیزه­های آن و معرفی اجمالی زندگی و شعر ناصرخسرو پرداخته شود و سپس با تأمل در انواع خودستایی­های هدفمند اخلاقی و تعلیمی در شعر او، وجوه شخصیتی و افکار این شاعر بلند مرتبه روشن گردد.

واژه‌های کلیدی: خودستایی­های تعلیمی، شعر، ناصرخسرو

دانلود مقاله


مقاله شماره دوم

موضوع مقاله: فرآیند یادگیری با تکیه بر آیات قرآن کریم و اشعار مثنوی معنوی

نویسندگان: دکتر محمدرضا صرفی-مژگان ونارجی

چکیده:

بدن انسان مکانیسم پیچیده­ای دارد که علی­رغم تمامی پیشرفت­های علوم زیستی و شناختی باز هم جنبه­های زیادی از آن کشف نشده است و دانشمندان امروزی در صدد کشف آنها هستند.گاهی آنچه علم پس از مدّت­ها آزمایش به آن می­رسد، به وضوح در آیات قرآن تصریح شده و با تفحص  به راحتی قابل استنباط است. یادگیری، یکی از فرآیندهای پیچیده در بدن انسان است. با نگاهی به ظاهر بدن انسان به راحتی می­توان دریافت که دو ابزار وقوع و تکامل این فرآیند یعنی «گوش و چشم»، توسط باری­تعالی با ظرافت و دقّت هرچه تمام­تر در بدن تعبیه شده است. انسان با تربیت این اعضا و استفادة درست از آنها می­تواند فرآیند یادگیری را در خود تکامل بخشد و به کمال مطلوب انسانی و کسب معرفت الهی که هدف خالق است، برسد. حال که در فرآیند یادگیری، این دو حس نقش اساسی را ایفا می­کنند، این سوال پیش می­آید که آیا نقش هر دوی آنها مساوی است یا یکی بر دیگری رجحان دارد و جایگاه هر یک از آنها در فرآیند یادگیری کجاست؟ در این تحقیق با جستجو در  نظریه­های روانشناسی، مانند نظریه­های شناختی و انگیزشی و جستاری در آیات قرآن و اشعار مثنوی معنوی، به تبیین نقش و جایگاه هر یک از این حواس در فرآیند یادگیری پرداخته شده و وجه تمایز و امتیاز هریک مورد بررسی قرار گرفته است.

واژه‌های کلیدی: یادگیری، شنیدن، دیدن،آیات قرآن، اشعار مثنوی


مقاله شماره سوم

موضوع مقاله: تحلیل حکایات تعلیمی تذکرة الاولیا بر پایة الگوی روایی گریماس

نویسندگان:دکتر فاطمه مدرسی- دکتر اسماعیل شفق-امید یاسینی

چکیده:

ظهور حکایت عرفانی در ایران با گسترش گفتمان عرفانی در قرن پنجم هجری همراه است. این نوع حکایت بیشتر در پی معرفت استعلایی شخصیت های عارف خویش است و به منظور نمایش جایگاه شخصیت اصلی و مقام معنوی او به وجود می آید. آنچه به این گونه حکایت انسجام می بخشد، پیام اخلاقی و نقش تعلیمی آن است؛ هدفی که حکایت برای بیان و انتقال آن به مخاطب نوشته می شود.

روایت شناسان ساختارگرا، در حیطة روایت، نظام حاکم بر اثر داستانی را مورد توجّه قرار می دهند و به تحلیل زبانی و معنایی عناصر مختلف روایت می پردازند. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، حکایت های تذکرة الاولیای عطار بر اساس الگوی روایی گریماس با تأکید بر نقش تعلیمی این حکایات مورد بررسی قرار می گیرد تا میزان موفقیت عطار در پرورش و غنی کردن حکایات، برای بیان آموزه های اخلاقی و تعلیم مخاطب مشخص شود. حکایت پردازی در تذکرة الاولیا یکی از شیوه های تأثیر گذاری است که عطار برای گسترش اندیشه های عارفانه و تعلیم دیگران از آن بهره می‌گیرد.

واژه‌های کلیدی: تذکرة الاولیا، روایت شناسی، گریماس، حکایت های عرفانی، نقش تعلیمی حکایات

دانلود مقاله 


مقاله شماره چهارم

موضوع مقاله: مقدمه کلیله و دمنه و باب برزویه طبیب دریچه­ای بر فرهنگ و تربیت در ایران باستان

نویسندگان: دکتر وحید سبزیان‌پور- امیر اصلان حسن‌زاده

 چکیده:

تأمل در مقدمه کتاب کلیله و دمنه و باب برزویه حکیم این کتاب نشان می­دهد که این دو بخش از افزوده­های بزرگمهر حکیم و یا به اعتقاد برخی از ابن­مقفع است. آنچه مهم است اینکه این دو بخش هندی نیست و دریچه­ای به فرهنگ و ادب ایرانیان باستان است. موضوعات اصلی این دو بخش عبارت است از خردورزی، عشق به دانش و کتاب، اعتقادات دینی، پایبندی به صفات نیک اخلاقی، مبارزه با رذایل اخلاقی و پندهای حکیمانه. در این جستار، با ارائه شواهد مختلف نشان داده­ایم که نیاکان ما از معرفت و آگاهی و ارزش­های اخلاقی و دینی بهره‌مند بوده‌اند و مضامین حکمی این دو بخش، روزنه­ای برای اطلاع از دیدگاه­های ایرانیان باستان در خصوص محورهای اساسی زندگی است. عموم این مضامین به سبب حقیقت­بینی و درک درست از جهان هستی، همسو و هماهنگ با فرهنگ اسلامی است و با آنکه سرچشمه آنها در فرهنگ ایرانیان است، در انتخاب آنها گزینشی هدفدار برای تطبیق با عقاید اسلامی حاکم بر روزگار ابن­مقفع صورت گرفته است.

واژه‌های کلیدی: ابن مقفع، کلیله و دمنه، برزویه طبیب، فرهنگ ایرانیان باستان

دانلود مقاله


مقاله شماره پنجم

موضوع مقاله:  بازجست تفکّر خلاق و انتقادی از دیدگاه مولوی

نویسندگان: دکتر علی فتح الهی- دکتر قاسم صحرائی

 چکیده:

در بین موجودات عالم هستی، انسان تنها حیوان اندیشمندی است که برای تداوم حیات و رفع نیازهای مادی و معنوی خویش از گوهر تفکّر خلاق و انتقادی بهره می­گیرد.

ارتقای فکری انسان از موضوعات قابل تأمل در فرهنگ قرآنی-اسلامی است. عارفان با استمداد از این فرهنگ­ به واکاوی ژرفای وجود آدمی پرداخته­اند. مولوی بلخی در زمره عارفانی است که در بستر دین با دستیابی به آگاهی کیهانی، درصدد حل مسائل مادی و معنوی انسان از مجرای اندیشه و در قالب تمثیل و حکایات دلنشین برآمده است. با وجود آنکه مولانا گوهر وجودی انسان را اندیشه­وری تلقی می­کند اما از مضیق افهام کهن و وسواس افکار، جهل و عصبیت فکری مردمان نیز به تنگ آمده است و همواره در تمنای افکار نو و معانی بکر برمی­آید. او فکر خلاق و بکر را امری فطری می‌پندارد و بر آن است که با فکر شیرین و ذکر مدام می­توان زمینه خلاقیت در اندیشه و تفکّر منتقدانه را فراهم آورد. وی انسان­ کامل را الگوی تفکر درست و خلاق می­شمرد.

واژه‌های کلیدی: تفکر نو، انسان کامل، تفکّر خلاق، تفکر انتقادی و مولوی

دانلود مقاله


مقاله شماره ششم

موضوع مقاله: نگاه تعلیمی به دنیای شاهنامه در سبک عراقی

نویسندگان: دکتر عبدالرضا مدرس‌زاده

چکیده:

در این که سخن گفتن از حماسه سرایی و گذشته پهلوانی و اسطوره ای ایران زمین ویژگی برجسته و اصلی در سبک خراسانی است تردیدی نیست و در این دوره درخشان، یاد کرد از ایران باستان و حماسه هایش تا قرن پنجم با شدت و سرعت ادامه دارد و پس از آن رو به کاستی می نهد.

با فرا رسیدن قرن ششم و گشوده شدن فضای مذهبی، عقلی و عرفانی پیش روی اهل ادب، توجه به حماسه باستانی و ملی ایران  نه تنها کم رنگ شد بلکه برخی از شاعران به نفی پهلوانان و قهرمانان حماسی و برتر شمردن اسوه ها و نمونه های مذهبی پرداختند و آنان را بر قهرمانان شاهنامه ترجیح دادند. فضای شعر ستایشی نیز به گونه‌ای پیش رفت که در نظر برخی شاعران، فضایل و خصایل ممدوح برتر از ویژگی های رستم و دیگر پهلوانان حماسی تلقی شد.

مقاله حاضر نگاهی اجمالی به دنیای شاهنامه در سبک عراقی (قرن های ششم تا هشتم) خواهد داشت و ارزش تعلیمی شاهنامه را از نظر شاعران و ادیبان بررسی خواهد کرد.

واژه‌های کلیدی: شاهنامه، ادب حماسی، سبک عراقی، ادب تعلیمی

دانلود مقاله


مقاله شماره هفتم

موضوع مقاله: نقش‌های شش گانه‌ زبانی در ادبیات تعلیمی با تکیه بر یکی از قصاید سنایی

نویسندگان: دکتر محمد آهی- مریم فیضی

چکیده:

سنایی از پایه گذاران ادبیات تعلیمی و از سرآمدان آن محسوب می شود. بیشتر قصاید او سرشار از مضامین حکیمانه و تعلیمی است و همچون سایر اشعار تعلیمی این شاعر بزرگ، با آموزه‎های اخلاقی و مذهبی گره خورده است.مقاله حاضر سعی دارد با توجه به اهمیت کارکرد نقش‌های زبان در القای مفاهیم، به تحلیل و بررسی کارکرد آنها در ادبیات تعلیمی بر اساس الگوی یاکوبسن، زبان­شناس معاصر، بپردازد. به این منظور یکی از قصاید سنایی را که سرشار از آموزهای تعلیمی و اخلاقی است، از حیث میزان تأثیر هر یک از نقش‌های زبانی در جهت انتقال آموزه­های تعلیمی، مورد واکاوی قرار می‌دهد. یاکوبسن در به کارگیری نظریه‌ ارتباط در ادبیات، قائل به شش مؤلفه ارتباطی است: ۱- پیام(اثر ادبی) ۲- فرستنده پیام (نویسنده یا شاعر) ۳- گیرنده‌ پیام (مخاطب- خواننده)۴- رمز (قواعد و هنجارهای زبان) ۵- زمینه‌‌ تماس(موقعیتهای اجتماعی و فرهنگی) ۶- مجرای ارتباطی تماس(کلمات یا اصوات). بر این اساس در ادبیات تعلیمی عموماً و در قصیده مورد بررسی خصوصاً، مؤلفه‌ سوم یعنی مخاطب، محور اصلی فرایند ارتباط به شمار می‌رود و از میان نقش های شش گانه زبان (ترغیبی، عاطفی، همدلی، ادبی، فرازبانی و ارجاعی) نقش ترغیبی به عنوان نقش عمودی و اصلی و بقیه به عنوان نقش وسیله ای و فرعی محسوب می گردد. این امر خود حاکی از آگاهی و تسلط شاعر بر فنون سخنوری و معیارهای بلاغت در زبان فارسی است.

واژه­ های کلیدی: سنایی، نقش­های زبان، آموزه‌های اخلاقی، نقش ترغیبی

دانلود مقاله

ارسال شده در تاریخ توسط مدیر

ارسال دیدگاه

پاسخ دهید

Copyright © 2012 parsadab.ir All right reserved.
Powered by absdesigner